Погода, Беларусь
Главная Написать письмо Карта сайта
Люди в белых халатах
>>>
На заметку потребителю
>>>
Совместный проект
>>>



Искусство

№30 от 23 июля 2020 года

Мой модны кут
Мой модны кут

Наша навамодная кватэра ў папулярным стылі Japandi (камбінацыя скандынаўскіх і японскіх дызайнерскіх традыцый) на самой справе з’яўляецца роднай беларускай хатай. У гэтым я пераканалася, пазнаёміўшыся з выставай «Мова хаты» ў Дзяржаўным музеі гісторыі беларускай літаратуры. А якія супадзенні знойдзеце вы?

Зроблена з любоўю

Усё, што звязана з хатай, – нашы вытокі. Род, прырода, нараджэнне, ураджай, адраджэнне – дадзеныя словы маюць адзін корань род. На гэтай канцэпцыі і пабудавана выстава.

Мова хаты – мова, якую не трэба вучыць, яна даецца нам на генным узроўні.  У музеі ва ўзноўленых кутах беларускай хаты прадстаўлены печ, бабін кут, спальнае месца і покуць.

Асобна супрацоўнікі музея закранаюць тэму прыроды і чалавека. Бо прырода – наш другі дом, у якім трэба быць не часовымі гасцямі, а клапатлівымі гаспадарамі. Беларусы шанавалі ўсё жывое, таму ўпрыгожвалі сваю адзежу і ручнікі ўзорамі, якія сустракаюцца ў нашым наваколлі.

У зімовыя доўгія вечары сялянская хата пераўтваралася ў майстэрню. Жанчыны працавалі з ільном, а гаспадары рабілі драўляны посуд, плялі кошыкі і картузы з саломы.

НЕруская печка 

Кут, дзе гаспадарыла жанчына, так і назвалі «бабін». Ён размяшчаўся каля печы насупраць па дыяганалі ад покуці. На паліцы знаходзiўся посуд, драўляны і керамічны. Нават ёсць невялічкі кубачак з дзвюма ручкамі. Ніхто не ведае, для чаго  і як яго выкарыстоўвалі. 

У XIX стагоддзі ў бабіным куце галоўным атрыбутам з’яўлялася печ – моцнае, сакральнае месца. Ніколі ніхто не мог каля яе сказаць ніводнага кепскага слова!

Замацавалася такое словазлучэнне, як «руская печка». А чаму яна не магла быць беларускай? На самой справе наша печ вельмі адрознівалася ад рускай ці ўкраінскай.

У XX стагоддзі на тэрыторыі сучаснай Расіі было модна распісваць  хаты. Рабілі цэлыя карціны на сценах, упрыгожвалі свае печы ўсялякімі ўзорамі. У беларусаў калі быў роспіс, то мінімальны, а печы дакладна ніколі не распісвалі! Нашы продкі вельмі шанавалі традыцыі і абачліва ставіліся да ўсяго новага.

Ручнічок з кутасікамі

Яшчэ адзін кут, частка памяшкання паміж печчу і тарцовай сцяной, – спальны памост (падлога, палок). Рабілі яго з дошак,  каб зручней было слацца і залазіць. Спальны кут у хаце нагадваў двух’яруснае ўзвышэнне: першы ярус – палок, другі  – палаці. На палок і палаці клалі сеннікі – напханыя сенам ці саломай матрацы, падушкі, посцілкі. Ложкамі сталі карыстацца толькі ў канцы XIX стагоддзя Так, у хаце пачала з’яўляцца перасоўная мэбля.

Калі нараджалася дзіця, з’яўлялася калыска (люлька). Туды клалі верацяно, каб ніхто не сурочыў немаўлятка. Цікава, што дзеці лічыліся малымі да 6 гадоў. І да гэтага ўзросту іх нельга было наказваць! А пасля можна было за дрэнныя паводзіны спецыяльным ручнічком з кутасікамі і па жопцы даць.

А ці ёсць у дзеда сваё месца?

Покуць, ці чырвоны кут – самае пачэснае месца ў хаце, не забытае Богам. Звычайна размяшчаўся ён на супрацьлеглым баку ад  бабінага кута. Там  традыцыйна вешалі абразы і пакрывалі іх ручнікамі-набожнікамі. За абразам хаваліся асвечаныя калоссі, грамнічныя свечкі, малітоўнік, грошы. У чырвоным куце таксама стаяў стол. У звычайным жыцці яго не накрывалі абрусам, толькі калі прыходзілі госці. На чале стала заўсёды сядзеў гаспадар. На такія святы, як Дзяды і Радаўніца ўся сям’я збіралася менавіта ў чырвоным куце. Таму можна сказаць, што гэта дзедаў кут.

Птушкі на вяселле

Ёсць на выставе старажытны куфар, абабіты металічнай бляхай з кропачным, вельмі аскетычным роспісам. Ён належаў паэту Пятру Сяўруку, які  захоўваў у ім свае рукапісы. Ёсць таксама абраз XIX стагоддзя Маці Божай Адзігітрыі, манеты, прылады працы, школьныя пропісі і яшчэ шмат чаго цікавага.

Прадстаўлены і нашы беларускія ручнічкі. Па кожным з іх можна скласці цэлае апавяданне пра жанчыну, якая яго ткала і вышывала. Кожны ўзор мае сваё асаблівае тлумачэнне. Ручнік з Клецкага раёну Мінскай вобласці, хутчэй за ўсё, ткала дзяўчына сабе на вяселле. У сярэдзіне яго вышыты птушкі, якія павернуты адна да адной. Гэта значыць, што маладыя знайшлі адзін аднаго. А ўверсе ручніка птушачкі ідуць адна за другой – гэта час чакання.

Адгукаецца ў душы

Выставу «Мова хаты» суправаджаюць літаратурныя матэрыялы. Менавіта радкі з верша беларускай паэткі Ларысы Геніюш «Мая мова» натхнілі старшага навуковага супрацоўніка музея Святлану Кажамяку і вядучага мастака Генадзя Чыстага на стварэнне экспазіцыі. Творы Ларысы Геніюш, а яшчэ казкі Уладзіміра Караткевіча і іншыя аповеды ў кожным куце развешаны. 

«Мова хаты» – гэта мова, якая распавядае пра працаздольнасць беларусаў, пра тое, як яны захоўвалі прыгажосць і бачылі яе ў самых простых рэчах. Падаецца, што ў XXI стагоддзі мы вельмі-вельмі далёкія ад усяго гэтага. Але ж, калі чалавек прыходзіць на падобную выставу, штосьці адгукаецца ў яго душы. У кожнай гарадской кватэры заўсёды будзе водгук беларускай хаты. Напрыклад, я кожны раз набываю ільняныя ручнікі, якімі зручна карыстацца на кухні. А мае ніткі і спіцы для вязання захоўваюцца ў зручным плеценым кошыку», – адзначыла загадчык навукова-асветніцкага аддзела музея Эліна Свірыдовіч.

Юлія РАМАНЬКОВА.
Фота Сяргея ШЭЛЕГА

У экспазіцыі ёсць свой праект «Чытанкі-ліставанкі» на ютуб-канале, дзе супрацоўнікі музея чытаюць казкі. Ужо можна праслухаць «Чортаў скарб» і «Кацёл з каменьчыкамі» Уладзіміра Караткевіча. У сацсетках музея кожны можа прайсці тэст «Загадкі з хаткі», атрымаць сертыфікат з пазначэннем вынікаў праходжання і невялічкі падарунак ад музея.

Спасылка на тэст i казкi:

Спасылка на тэст 

Спасылка на казкi 



Всего 0 комментария:


Еще
В рубрике

Мелодия настолько завораживала слух, что хотелось зайти под своды святыни, чтобы внимательнее прислушаться. Из таинственной глубины храма звучал орган!

На Пятом фестивале документального кино стран СНГ «Евразия.DOC», который недавно прошел в Смоленске, среди шести фильмов-победителей и белорусская картина «ICH война».

Сёлета святкуем 115 год з дня нараджэння пісьменніка і навукоўцы Петруся Броўкі.

После долгого перерыва театры возобновляют показ спектаклей на сцене.